Στο πολύβουο προαύλιο ενός σχολείου, εκεί όπου οι φωνές των παιδιών μπλέκονται με γέλια, βιαστικά βήματα και μικρές καθημερινές ιστορίες, υπάρχουν συχνά κάποιες μαθήτριες Γυμνασίου-Λυκείου που επιλέγουν έναν διαφορετικό τρόπο να ζήσουν το διάλειμμά τους. Ο λόγος για τη Μαριάννα Παπαϊωάννου (Γ’ Γυμνασίου) και τη Θεοδοσία Σωτηρόγλου (Β’ Λυκείου). Καθισμένες σε μια γωνιά της αυλής, στα σκαλιά ενός διαδρόμου ή κοντά στο παράθυρο μιας αίθουσας, κρατούν στα χέρια τους ένα λογοτεχνικό βιβλίο και αφήνονται σιωπηλά στις σελίδες του. Για εκείνες, το διάλειμμα δεν είναι μόνο χρόνος ξεκούρασης· είναι μια μικρή προσωπική απόδραση σε κόσμους φαντασίας, συναισθημάτων και σκέψεων.
Επιμέλεια: Μάνος Δεληγιαννάκης, Φιλόλογος
Η εικόνα μιας μαθήτριας που διαβάζει λογοτεχνία μέσα στη σχολική καθημερινότητα έχει μια ιδιαίτερη συμβολική δύναμη. Σε μια εποχή που η γρήγορη εικόνα και η συνεχής ψηφιακή πληροφορία κυριαρχούν, η επιλογή του βιβλίου μοιάζει σχεδόν με στάση ζωής. Η φιλαναγνωσία δεν αποτελεί απλώς μια σχολική δεξιότητα ή μια υποχρέωση που συνδέεται με τη μάθηση· είναι ένας βαθύτερος τρόπος καλλιέργειας της προσωπικότητας. Μέσα από τη λογοτεχνία, οι μαθήτριες έρχονται σε επαφή με διαφορετικές εποχές, πολιτισμούς και ανθρώπινες εμπειρίες, αναπτύσσοντας τη φαντασία, την ενσυναίσθηση και τη συναισθηματική τους ωριμότητα.
Το βιβλίο γίνεται συχνά ένας ήσυχος συνοδοιπόρος της εφηβείας. Οι ηρωίδες των ιστοριών λειτουργούν σαν καθρέφτες προβληματισμών, φόβων και ονείρων. Οι λέξεις προσφέρουν παρηγοριά, δύναμη και έμπνευση. Έτσι, η ανάγνωση μετατρέπεται σε μια δημιουργική διαδικασία αυτογνωσίας. Οι μαθήτριες που διαβάζουν συστηματικά δεν αποκομίζουν μόνο γλωσσικά ή γνωστικά οφέλη· μαθαίνουν να παρατηρούν τον κόσμο πιο προσεκτικά, να εκφράζουν σκέψεις και συναισθήματα με μεγαλύτερη σαφήνεια και να διαμορφώνουν προσωπική κρίση.
Παράλληλα, η φιλαναγνωσία συμβάλλει ουσιαστικά στη σχολική και κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Η επαφή με τη λογοτεχνία ενισχύει τον λόγο, τον εμπλουτισμό του λεξιλογίου και την κριτική σκέψη, ενώ ταυτόχρονα καλλιεργεί τη συγκέντρωση και την πνευματική πειθαρχία. Μέσα σε ένα περιβάλλον έντονων ερεθισμάτων, το διάβασμα ενός βιβλίου λειτουργεί ως μια ήρεμη πράξη εσωτερικής ισορροπίας. Ίσως γι’ αυτό πολλά παιδιά νιώθουν πως το βιβλίο δεν είναι απλώς ένα χόμπι, αλλά ένας προσωπικός χώρος ασφάλειας και έκφρασης.
Αξίζει, επίσης, να αναγνωριστεί ότι αυτές οι μικρές στιγμές ανάγνωσης στο σχολικό διάλειμμα εκπέμπουν ένα σιωπηλό, αλλά ουσιαστικό μήνυμα προς τη σχολική κοινότητα. Υπενθυμίζουν ότι η γνώση και η καλλιέργεια μπορούν να συνυπάρχουν φυσικά με την καθημερινότητα των παιδιών. Η εικόνα ενός ανοιχτού βιβλίου ανάμεσα στις σχολικές τσάντες και τις παιδικές φωνές αποτελεί μια διακριτική υπενθύμιση πως η αγάπη για το διάβασμα χτίζεται μέσα από απλές, καθημερινές συνήθειες.
Η φιλαναγνωσία, τελικά, δεν είναι μόνο μια εκπαιδευτική διαδικασία· είναι τρόπος ζωής. Είναι η ικανότητα να αφιερώνει κανείς χρόνο στη σκέψη, στη φαντασία και στην εσωτερική καλλιέργεια. Και ίσως αυτά τα παιδιά που επιλέγουν να διαβάζουν λογοτεχνία στο σχολικό διάλειμμα να μας θυμίζουν κάτι πολύ σημαντικό: πως μέσα στις σελίδες ενός βιβλίου μπορεί να χωρέσει ένας ολόκληρος κόσμος, αρκετός για να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας και τους άλλους.
Συναντήσαμε τα δύο κορίτσια στο περιθώριο των σχολικών διαλειμμάτων και με μεγάλη προθυμία άφησαν για λίγο τα λογοτεχνικά τους βιβλία στην άκρη, για να μας απαντήσουν σε μερικές ερωτήσεις για την αγαπημένη τους συνήθεια.
- Πότε αρχίσατε να αγαπάτε τα βιβλία και τι είναι αυτό που σας κάνει να θέλετε να διαβάζετε στον ελεύθερο χρόνο σας; Προτιμάτε βιβλία γραμμένα στα Ελληνικά ή στα Αγγλικά;
Θεοδοσία: Άρχισα Να διαβάζω βιβλία από τη Δ’ δημοτικού. Θέλω να τα διαβάζω κυρίως επειδή ξεχνιέμαι και «ταξιδεύω» σε διαφορετικούς κόσμους, ειδικά με βιβλία επιστημονικής φαντασίας. Προτιμώ τα βιβλία στα Αγγλικά για να εξασκώ την ξένη γλώσσα.
Μαριάννα: Αγαπώ το διάβασμα από τότε που ήμουν μικρή και τα τελευταία χρόνια η αγάπη μου για τα βιβλία έχει μεγαλώσει. Θα έλεγα ότι προτιμώ πολύ τα αγγλικά βιβλία, αλλά δεν με πειράζουν και τα ελληνικά.
2. Διαβάζετε λογοτεχνικά βιβλία και στο σπίτι; Υπάρχει κάποια στιγμή της ημέρας που προτιμάτε περισσότερο για διάβασμα;
Θεοδοσία: Μερικές φορές, ιδίως όταν είμαι κουρασμένη, διαβάζω και στο σπίτι.
Μαριάννα: Συνήθως διαβάζω πριν πάω για ύπνο, αν και μου αρέσει περισσότερο όταν βρίσκομαι σε δημόσιο χώρο ή στην παραλία.
3. Ποιο είναι το αγαπημένο σας μέρος στο σχολείο για να διαβάζετε και γιατί;
Θεοδοσία: Προτιμώ κυρίως μέρη που είναι πιο ήσυχα.
Μαριάννα: Δεν θα έλεγα ότι έχω κάποιο αγαπημένο μέρος, αρκεί να μην υπάρχει πολύς θόρυβος γύρω μου.
4. Πώς νιώθετε όταν διαβάζετε ένα λογοτεχνικό βιβλίο στο σχολικό διάλειμμα ή γενικά μέσα στον σχολικό χώρο;
Θεοδοσία: Νιώθω ότι ξεκουράζομαι από τα μαθήματα.
Μαριάννα: Το διάβασμα στο διάλειμμα με κάνει να νιώθω πιο χαλαρή πριν ξεκινήσω άλλο ένα μάθημα. Επιπλέον, είναι ακόμα καλύτερο αν διακόψω το διάβασμά μου σε ένα κρίσιμο σημείο με δραματικό φινάλε!
5. Υπάρχει κάποιο βιβλίο ή κάποιος λογοτεχνικός ήρωας που σας έχει επηρεάσει ιδιαίτερα; Γιατί;
Θεοδοσία: Όλοι οι λογοτεχνικοί ήρωες μ’ αρέσουν, επειδή ο καθένας έχει να πει τη δική του ιστορία. Ειδικά, τα βιβλία επιστημονικής φαντασίας με κάνουν να ταξιδεύω, αλλά αυτά που μ’ άρεσαν πάρα πολύ ήταν το «six of crows» και το «powerless». Αυτό που μου έμεινε από τα δύο συγκεκριμένα βιβλία είναι ότι ο καθένας μας έχει ένα διαφορετικό είδος δύναμης, και φυσικά, τα ξεχώρισα για τη δράση τους.
Μαριάννα: Τα βιβλία ήταν πάντα μέρος της ζωής μου, ό,τι και να γινόταν. Το άτομο που με έκανε να διαβάζω καλύτερα ήταν πάντα η μαμά μου, επειδή πάντα έκανε τον χρόνο ανάγνωσης μια μαγική και αξέχαστη εμπειρία για μένα.
6. Υπάρχει κάποιο βιβλίο που θυμάστε ότι σας ταξίδεψε ή σας έκανε να σκεφτείτε διαφορετικά; Τι ήταν αυτό που σας έμεινε περισσότερο;
Θεοδοσία: Όλα τα βιβλία με κάνουν να σκέφτομαι διαφορετικά μερικές καταστάσεις, επειδή βλέπω τα πράγματα από μια διαφορετική οπτική γωνία.
Μαριάννα: Δεν πιστεύω ότι έχω διαβάσει αρκετά βιβλία για να πω ότι μου μείνει περισσότερο, αλλά σίγουρα έχω διαβάσει βιβλία που με έχουν κάνει να σκεφτώ διαφορετικά.
7. Πιστεύετε ότι το διάβασμα λογοτεχνικών βιβλίων μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που σκέφτεται ή αισθάνεται ένας μαθητής; Αν ναι, με ποιον τρόπο;
Θεοδοσία: Δεν είμαι σίγουρη αν μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που σκέφτεται ο οποιοσδήποτε, αλλά σίγουρα έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο σκέφτομαι εγώ τα πράγματα.
Μαριάννα: Πιστεύω ολόψυχα ότι τα βιβλία μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο σκέψης και τις πεποιθήσεις ενός ατόμου. Θα του έδιναν μια νέα προοπτική για τα πράγματα και τον τρόπο με τον οποίο ενεργεί ο καθένας.
8. Τι σάς προσφέρει ένα βιβλίο που δεν βρίσκετε εύκολα αλλού;
Θεοδοσία: Νιώθω πως μου προσφέρει ένα παράθυρο σε έναν διαφορετικό κόσμο που θέλω να εξερευνήσω.
Μαριάννα: Ένα βιβλίο μπορεί να προσφέρει στους ανθρώπους τόσα πολλά πράγματα, που πιθανότατα δεν έχουν καν σκεφτεί· μπορεί να τους προσφέρει μια πιο διευρυμένη οπτική γωνία για τα πράγματα και τη γνώση.
9. Στην εποχή των smart phones και των οθονών, τι είναι αυτό που σας κάνει να επιλέγετε ακόμη ένα έντυπο βιβλίο για να διαβάσετε;
Θεοδοσία: Προτιμώ το έντυπο βιβλίο, επειδή θέλω να γεμίσω τη βιβλιοθήκη που έχω στο σπίτι. Πιστεύω ότι δεν θα μου άρεσε να διαβάζω από μία οθόνη.
Μαριάννα: Το να επιλέγω ένα βιβλίο αντί να είμαι όλη μέρα στο τηλέφωνό μου με βοηθά να διευρύνω τις γνώσεις μου. Μου δίνει πληροφορίες που ξέρω ότι συνέβησαν πράγματι, αντί να είμαι αβέβαιη αν συνέβησαν ή όχι, μόνο και μόνο απλώς επειδή είδα κάποιον να λέει κάτι διαφορετικό γι’ αυτό.
10. Αν μπορούσατε να πείσετε ένα παιδί της ηλικίας σας να διαβάζει περισσότερα λογοτεχνικά βιβλία, τι θα το συμβουλεύατε;
Θεοδοσία: Θα του έλεγα πως τα βιβλία δεν είναι άλλος ένας τρόπος διαβάσματος τόσο απαιτητικού, όπως είναι στο σχολείο, αλλά ένας άλλος τρόπος να ξεφύγει το μυαλό μας και να χαλαρώσει. Φυσικά, αν μπορεί η υπόθεση ενός βιβλίου να μας κρατήσει χαλαρούς, ακόμα καλύτερα! Εμένα, πάντως, σίγουρα δεν μπορεί, αφού συνήθως το ενδιαφέρον μου παραμένει αμείωτο και αγωνιώ για τη συνέχεια!
Μαριάννα: Νομίζω ότι στην εποχή μας θα ήταν λίγο δύσκολο να ενθαρρύνεις κάποιον να ξεκινήσει το διάβασμα. Προσωπικά, πιστεύω ότι θα ήταν πολύ πιο εύκολο, αν το άτομο μεγάλωνε διαβάζοντας κάποια βιβλία. Αν μπορούσα να πείσω κάποιον να αρχίσει να διαβάζει, θα του συνιστούσα να αγοράσει κάτι που να ανταποκρίνεται στα ενδιαφέροντά του.
